gol
gol

«ابوسعید ابوالخیر»

hardy
گیرم که هزار مصحف از بر داری

با آن چه کنی؟ که نفس کافر داری!

سر را به زمین چه می‌نهی بهر نماز؟

آنرا به زمین بنه که بر سر داری!!

×

توجه : دو ارسال نخستِ کاربرانِ جدید در تالار میدوری , پیش از نمایش , نیاز به تایید مدیریت دارند.

Latest Threads  آخرین ارسال ها :
نمایش آخرین ارسال این موضوع
 
امتیاز موضوع:
  • 4 رأی - میانگین امیتازات : 2.75
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
 
  
1 کاربر حاضر در تاپیک: (0 عضو, و 1 مهمان). 1 مهمان
نویسنده:میدوری
آخرین ارسال:میدوری
پاسخ: 1
بازدید: 3524
subscription
quickreply advancequickreply report



( گوناگون ) بررسی واژه های «ارج , ورج , ارز و ارژ»
  نویسنده پیام  | تغییر اندازه ی متن:  zoomin zoomout default
admin میدوری profile  
آفلاین
مدیر کل تالار
مدالهای میدوری1000500
1001011720
168241051
دسترسی به میدوری
مشاهده وب سایت کاربر یافتن تمامی ارسال های این کاربر
اطلاعات میدوری


تاریخ عضویت: 05 November 2011

ارسال ها: 1,720
شماره کاربری: 1
میزان اعتبار:

محل سکونت: تهران
ماه تولد:
جنسيت:
تماس با میدوری
حالت میدوری
صفحه های میدوری
گوگل پلاس فیس بوک توییتر یوتیوب کلوب
اینستاگرام تلگرام
سپاس های میدوری
سپاس کرده 30 بار
سپاس شده 311 بار
گپی با میدوری
ارسال: #1
Book بررسی واژه های «ارج , ورج , ارز و ارژ»

rightarrow
بررسی واژه های «ارج , ورج , ارز و ارژ»
ارزوند , ارزآوند , ارجاوند , ورجاوند

بسیاری از واژه هایی که در زبان پارسی امروزی بکارمی روند ، در زبان پارسی کهن و میانی ، ریشه هایی داشته اند که این ریشه ها ، درگفتارکنونی ما ایرانی ها دگرگون شده اند ولی پارسی بودن شان ، روشن است.
به گفته ی دیگر ، بسیاری از واژه های روا درگفتار کنونی ما ، در زبان اوستایی یا پارسی کهن و یا پارسی میانی (پهلوانیک یا پارسیک) - زبان اشکانی یا ساسانی - به گونه ی دیگر گفته می شده و با اینکه برخی از شاخه ها و ریشه های راستین و کهن آنها نیز در زبان امروزی مان ، هنوز هم بکارمی روند ، با این همه گروهی از پارسی زبانان امروزی ، در معنای آنها ، در می مانند. از آن میان ، واژه ی ‌«ورجاوند» است گه گروه چشمگیری از هم میهنان معنای آن را نمی دانند ، با اینکه واژه ای است روشن ، زیبا و پارسی پاک.
در پهلوی ساسانی «وَرج‌» به معنای پربها و گرانبها ، بوده و از این واژه ، شاخه های: ارج . ارز . ارژ هم پدید آمدند ، با همان معنایی که برای ‌«ورج‌» می دانیم. در اینجا چند نمونه از این شاخه ها را که در چامه های بزرگان ادب ما بکار رفته است می آورم.

فردوسی می گوید:
زمانه , به مردم شد آراسته
وزو «ارج» گیرد همی خواسته

همچنین می سراید:
درشتی مکن با گنهکار نیز
که بی «ارج» شد بر دلم گنج و چیز

اسدی توسی سروده است :
گهر داشتی «ارج» نشناختی
به نادانی از کف بینداختی

سرانجام باز هم از فردوسی است:
بر این داشتند «ارج» تخت و کلاه
همه تاجداران که بودند , شاه


picture

نمونه هایی از واژه ی‌«ارز» در چامه های نامداران سخن.

از فردوسی است:
اَبا او یک انگشتری بود و بس
که «ارج» نگینش ندانست کس

باز هم از فردوسی است:
وز آن جایگه شد به اندیو , شهر
که بردارد از روز شادیش بهر
که از کشورِ شورسان بود مرز
کسی خاک آن را ندانست «ارز»

مسعود سعد سلمان می سراید:
چو من به رشته کردم یاقوتِ مدح شاه
یاقوت را به «ارز» کم از کهربا نبود

دربار‌ه «ورج‌» نیز یکی - دو نمونه می آورم.

عطارنیشابوری می سراید:
زجمله فارغ و از جملگی « وَرج»
دریغا گر ندانی خویش را «ورج»

«ابونصر احمد رافعی» سروده است :‌
سرافرازان دولت را به فّر ایزدی یاور
ستمکاران ملت را به «ورج» حیدری قاهر

بر این پایه، هر ایرانی معنای ارز و ارج را به خوبی می داند ولی هنگامی که به واژه ی «ورج» و «ارژ» برمی خورد ، در معنای آن دچار سردرگمی می شود.
در جایی که نمونه هایی از چامه ها به ما گفتند که «ورج» ریشه ی راستین «ارز، ارج، ارژ» است. هنگامی که بپذیریم‌ «ارج و ارز و ورج‌» هر سه یک ریشه دارند ولی باگویش های جدا از یکدیگر ، آنگاه معنای «ارزآوند، ارج آوند» و «ورجاوند» هم برای ما روشن می شود زیرا پسوند «آوند‌» پسوند برآورنده ی معنای دارندگی ، مانندگی و پیوستگی است . مانند: آماوند و خداوند ، آراوند و مانند اینها.
بر این پایه، هنگامی که می گوییم «ارزآوند یا ارجاوند‌» یعنی چیزی که دارای ارزش و بهای بالایی است. همچنین واژه های ‌«ارجمند ، ارزمند ، ارژمند ، وَرجمند‌» نیز درست هستند .

لامعی می گوید:
«ورجمندی» که از او «ورج» همی گیرد «ورج»
نامداری که از او «نام» همی گیرد نام

می بینیم که در این چامه ، چامه سرا ، واژه ی ‌«ورج» را بکار برده است که درست معنای «ارجمند‌» و «ارزشمند‌» (دارای فرّه ایزدی) را دربردارد.
برپایه ی همین بررسی، ‌«ورجاوند» نیز معنای ‌«بسیار پرارزش ، بسیار پربها ،گرانبها و ارزشمند‌» را می دهد.
از چهل پنجاه سال پیش به اینسوی واژه ی ‌«ورجاوند» نخست از سوی روانشاد احمد کسروی درکاربرد «مقدس‌» نیز بکار برده شدکه بی چون و چرا درست است. روانشاد علی اکبر دهخدا در برگ ٢٣١٥٦ لغت نامه ، در برابر واژه ی «ورجاوند» می نویسد «ارجمند ، برازنده ، دارای فرّه ایزدی ، خداوند ارج و ارزش‌».
به واژه ی «ارژ‌» می رسیم که کهن ترین ریشه ی واژه های «ارج ، ارز و ورج» است . باید گفت که شاید در هیچ جا (بویژه درگفتار روزانه ی ما) این واژه به تنهایی دیده نشده باشد و اگر هم دیده شود ، یک پارسی زبان ، معنای راستین آن را نمی داند و شاید تنها نامی که با واژه ‌«ارژ‌» دیده باشیم ، دو واژه ی‌ «ارژنگ» و «ارژن ‌» است.
‌«ارژنگ» هم نام دیوی است در شاهنامه و هم نام کتاب ورجاوند‌ «مانی‌» است. واژه ی ارژنگ از دو بخش (ارژ + اَنگ) پدید آمده است که «ارژ» ریشه ی کهن واژه ی «ارج ، ورج و ارز» است (با همان معناهای گفته شده) و پسوند «اَنگ» که این پسوند برآورنده ی معنای «بسیار دارنده یا بسیار انجام دهنده» است .

مانند:
پلنگ ====== یعنی ====== بسیار لکه دار (پَل , پلید یعنی لکّه و خال)
هوشنگ ====== یعنی ====== بسیار با هوش
آونگ ====== یعنی ====== بسیار آویزان
تفنگ ====== یعنی ====== بسیار تُف کننده
فشنگ ====== یعنی ====== بسیا‌ر «فِش» کننده!
و ....

بر این پایه ‌«ارژنگ‌» (کتاب مانی) یعنی «بسیار ارزشمند‌».

فرخی سیستانی می گوید:
هزاریک که نهان در سرشت او , هنر است
نگار و نقش همانا که نیست در «ارژنگ»

فردوسی می سراید:
نوشتند پر بوی و رنگ و نگار
به خاقان یکی نامه , «ارژنگ» وار

و نظامی گنجه ای سروده است:
به تیشه , صورت شیرین بر آن سنگ
چنان برزد که مانی نقش «ارژنگ»

و سرانجام ‌«امیر خسرو‌» سروده است:
که در چین دیدم از «ارژنگ» پرکار
که کردی دایره , بی دُور پَرگار

برخی از پژوهشگران بر این باورند که نام راستین ‌«مانی‌» ارژنگ بوده است و واژه ی ‌«مانی‌» که از ریشه ی کار واژه ی «ماندن‌» می آید . دعایی است که درباره ی این پیامبر ایرانی کرده اند و رفته رفته بجای نام او نشسته است . گذشته از کتاب ارزشمند مانی ، در کتاب «فرهنگ جهانگیری» نوشته شده است که «ارژنگ» نام پهلوانی است تورانی ، پسر ‌«زره‌» که بدست «توس» کشته شد

و فردوسی در این زمینه نیز سروده است:
به پور «زره» گفت : نام تو چیست؟
ز گُردان جنگی ترا نام کیست؟
بدو گفت «ارژنگِ» جنگی منم
سرافراز شیر درنگی منم

همچنین «ارژنگ‌» نام دیوی در شاهنامه نیز هست که شاید او را از دیدگاهی در میان دیوان پرارزش «ارژنگ» می دانستند زیرا فردوسی نیز او را ‌«سالار دیوان‌» نامیده است.
دومین ساختی که با واژه ی «ارژ‌» ساخته شده است ، ساخت «اَرژن‌» یا «ارژنه‌» است که نام دشتی است در استان فارس که سی فرسنگ از ‌«شیراز‌» به دور است و گروهی برآنند که هنوز نژاد شیرهای ایرانی در این دشت هستند و گهگاه دیده شده اند.

جهانگیری می سراید:
سوار «ارژنه» را مدح گوی از دشمن
جُوی مترس اگر پنجه زن , چو شیر نر است

برخی از واژه شناسان بر این باورند که دشت ارژن ، در آغاز «دشت ارژان‌» بوده است ، به معنای ‌«ارزنده‌» زیرا «ارژا‌ن» نیز گونه ای از واژه ی‌ «ارزان‌» است.
درباره ی واژه ی ‌«ارزان» نیز یادآوری این نکته شایسته است که این واژه (ارزان) همان گونه که آمد ، در آغاز به معنای ‌«ارزنده و پربها‌» بوده ولی رفته رفته، بارِ معنای ‌«کم بها‌» را بر دوش این واژه سوار کرده اند.
هر چند هنگامی هم که می گویند: ‌«این کالا براستی ارزان» است یعنی با نگرش به بهایی که بر روی آن گذارده اند «ارزنده» است.

برگرفته از کتاب : در ژرفای واژه ها اثر دکتر ناصر انقطاع




امضای میدوری :
[تصویر: mvd09b5.gif]
[تصویر: midori-sign-400.png]
( آخرین ویرایش در این ارسال: 27 - December - 2014 48 : 01 PM، توسط : میدوری .::. دلیل ویرایش: )
محل حضور کاربر در تالار :  admin میدوری در تالار ميدوری حضور ندارد .
ديدگاه کاربران برای مطلب : help (روی آیکون مورد نظر کلیک کنید تا دیدگاه شما ثبت شود . در صورت انصراف تا دوبار می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید . برای پاک کردن دیدگاه روی همان آیکون یک بار کلیک کنید تا دیدگاه شما پاک شود .)

برچسب ها :

27 - December - 2014 46 : 01 PM
نقل قول این ارسال در یک پاسخ


subscription
quickreply advancequickreply report

موضوع های مرتبط با این موضوع...
موضوع: نویسنده پاسخ: بازدید: آخرین ارسال
Heart selection آیین نوروزی و آلودگی واژه ها میدوری 1 971 18 - March - 2016 15 : 03 PM
آخرین ارسال: میدوری
Book selection ریشه و معنای واژه ی «کورش» (بخش پنجم) میدوری 0 1,901 14 - January - 2015 18 : 01 AM
آخرین ارسال: میدوری
Book selection ریشه و معنای واژه ی «کورش» (بخش چهارم) میدوری 0 1,392 14 - January - 2015 11 : 01 AM
آخرین ارسال: میدوری
Book selection ریشه و معنای واژه ی «کورش» (بخش سوم) میدوری 0 1,227 14 - January - 2015 03 : 01 AM
آخرین ارسال: میدوری
Book selection ریشه و معنای واژه ی «کورش» (بخش دوم) میدوری 0 1,239 14 - January - 2015 54 : 12 AM
آخرین ارسال: میدوری

بازديدکنندگان از موضوع
کاربرانی که از موضوع بازدید کرده اند ( 1 ) کاربر




1 کاربر حاضر در تاپیک: (0 عضو, و 1 مهمان). 1 مهمان